Uniwersytet Warszawski

ANTROPOLOGIA WSPÓŁCZESNOŚCI
ANIMACJA DZIAŁAŃ LOKALNYCH

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych
Uniwersytet Warszawski
Nowy Świat 69, 00-927 Warszawa

20 stycznia 2012

STYLE ŻYCIA – WARSZTAT

20:10

60 GODZIN, 6 ETCS

dr Iwona Oliwińska

III rok, semestr zimowy;

warunki dobrego studiowania

Ogólna charakterystyka warsztatu

warsztat w największym stopniu (ale nie wyłącznie) bazuje na trzecim module wykładu czyli problematyce stylu życia; praca polega tutaj na samodzielnych badaniach rozmaitych składowych stylu życia różnych grup społecznych (poczynając od elementów najprostszych, tzn. poszczególnych zachowań w przestrzeniach zamkniętych i otwartych, do złożonych, heterogenicznych, wielopoziomowych całości i praktyk kulturowych), a następnie na wspólnym ich omawianiu i interpretacji podczas zajęć;podstawowe narzędzia analizy to pojęcia wzoru i wzorca kultury;

zajęcia warsztatowe wymagają od Uczestników więcej pracy niż normalne ćwiczenia, bowiem trzeba się do nich przygotować na dwa sposoby:
- po pierwsze przeczytać lekturę zalecaną do danego tematu (przynajmniej obowiązkową – por. niżej);
- po drugie do każdego tematu należy przygotować materiał z obserwacji w terenie (oraz sporządzić z niego notatki terenowe – por. niżej schemat prowadzenia dzienniczka badacza) lub zebrać inne materiały potrzebne do wspólnej pracy; zadania te wykonujemy indywidualnie, chyba że osoba prowadząca zajęcia zaproponuje dla konkretnego tematu inny tryb ich realizacji;

schemat dzienniczka badacza – każda obserwacja powinna zawierać następujące elementy:
1. temat obserwacji i zastosowana technika badawcza: (np.: obserwacja jawna uczestnicząca);
2. miejsce i czas obserwacji (minimum 60 minut);
3.przedmiot/podmiot obserwacji – krótka charakterystyka;
4. notatki terenowe: prowadzenie notatek może się odbywać albo bezpośrednio w czasie obserwacji lub krótko po jej zakończeniu; zapiski powinny być szczegółowe, wg poniższego wzoru

 

bieżący opis obserwowanych faktów lub zjawisk, po przeczytaniu notatek należy uzupełnić o wydarzenia uprzednio zapomniane, niezapisane etc., następnie warto odnotować pierwsze przypuszczenia i wnioski, następnie prosimy o wskazanie faktów do ustalenia, i tych, które wydają się ważne, ale nie udało się ich dostrzec; w dalszej części notatek powinna się znaleźć próba klasyfikacji lub typologii materiału.

 

5. każdy temat powinno kończyć podsumowanie – krótki opis przyjętej zasady interpretacji materiału ( odniesienie do teorii i do konkretnych siatek pojęciowych)

 

tematy kolejnych zajęć wraz z lekturami obowiązkowymi (O) i uskrzydlającymi (U – dla przyjemności):

 

 

1. Autobus – zachowania w przestrzeni zamkniętej

w dyskusji, po przedstawieniu materiału z obserwacji, poruszone zostaną kwestie wpływu sposobu zagospodarowania przestrzeni zamkniętej na zachowania pasażerów, recepcji przestrzeni wzrokowej, dotykowej, słuchowej, węchowej; dokonana zostanie rekonstrukcja wzoru kulturowego pasażera.

O
1) E. Hall, Ukryty wymiar, Warszawa 2001, str. 59-99, 145-165;
2) A. Kroeber, Istota kultury, Warszawa 1989, str.199-222.
3) M.Hammersley, P.Atkinson, Metody badań terenowych, Poznań 2000, roz. 3, 4, 7, 8.

U
1) Y. Tuan, Ciało, relacje międzyludzkie i wartości przestrzenne, (w:) A. Mencwel (red.), Antropologia kultury, Warszawa 2005, str.158-69.

2. Pejzaż ulicy – zachowania w przestrzeni otwartej

Temat zajęć będzie dotyczył rozważań związanych z zachowaniami prezentowanymi w przestrzeni otwartej i półotwartej miasta. Ulica odbierana jako czas i przestrzeń wielkomiejska, jako miejsce ekspresji, scena i widownia, jako synonim dzielnicy, strefa ekologiczna. Zaprezentowane zostaną koncepcje miasta idealnego, uwzględniające z strukturę społeczną mieszkańców.

O
1) A. Wallis, Socjologia wielkiego miasta, Warszawa 1967, str.113-125;
2) M. Barański, Prezentacja dziedzictwa ulicy – ochrona elementów (w:) B. Wierzbicka (red.) Wnętrze warszawskiej ulicy, Warszawa 2001, str. 220-232.

U:
1) M. Porębski, Sztuka a informacja, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1986, str.185-198;
2) Ch. Norberg-Schulz, Bycie, przestrzeń i architektura, Warszawa 2000, str. 56-59, 75-86.

3. Kulturowe różnice między kobietami i mężczyznami

Dyskusja będzie dotyczyła różnic oraz zmian zachodzących w sposobach postrzegania i traktowania kobiet i mężczyzn w różnych sferach i okresach życia począwszy od problematyki socjalizacji, przez zakazy i nakazy społeczne, religijne, język, film, udział w polityce, na życiu zawodowym skończywszy. Odniesieniem będzie koncepcja S.B. Ortner – łącząca kobietę z natura, mężczyznę z kulturą.

O
1) T. Hołówka, Nikt nie rodzi się kobietą, Warszawa 1982, str. 23-36, 112-139;
2) A. Piekarska, Płeć a subiektywne definiowanie kariery zawodowej i życiowej, (w:) E. Ostrowska (red.), Gender: wizerunki kobiet i mężczyzn w kulturze, Kraków 2005, str. 365-79;
3) S. Pawlas-Czyż, Wizerunku kobiet i mężczyzn w oczach dziennikarzy, w: jw., str. 409-19.

U
1) M. Scheller, Pisma z antropologii filozoficznej i teorii wiedzy, PWN, Warszawa 1987, str. 41-42

4. Modele kobiecości i męskości w kulturze popularnej

Na podstawie analizy ikonicznej kolorowej prasy dokonana zostanie rekonstrukcja modeli kobiecości i męskości adresowanych do określonych grup wiekowych, zawodowych, społecznych. Zostanie zaprezentowana koncepcja kultury pokonsumpcyjnej i charakterystyka homo loquens.

O
1) E. Szczęsna, Poetyka reklamy, Warszawa 2001, str.132-148,182-208;
2) M. Ossowska, Ethos rycerski i jego odmiany, Warszawa, 2000, str. 9-21.

5. Dziecko – sposoby traktowania

Dyskusja będzie dotyczyła zmian w sposobach wychowywania i traktowania dziecka przez rodzinę, szkołę, media z porównaniem pozycji dziecka w innych kulturach. Podstawą do niej będą koncepcje: P. Ariesa – dziecka jako osoby dorosłej i D. Riesmana – wychowanie dzieci wewnątrz- i zewnątrzsterownych.

O
1) J. Szumski (red.), Pokolenie wygranych? Dzieci i młodzież w procesie transformacji społeczno-gospodarczej i politycznej Polski, Katowice 2001, str. 17-35;
2) P. Aries, Historia dzieciństwa, Gdańsk 1995;
3) D. Riesman, Samotny tłum, Warszawa 1971.

U
1) 2) B. Matyjas, Dzieciństwo w rodzinie bezrobotnych w środowisku małego miasta, Kielce 2003, str 90-108.

6. Okazywanie szacunku i lekceważenia (relacja starzy – młodzi)

Dyskusji zostaną poddane kwestie związane z relacjami międzypokoleniowymi, zależnościami między wiekiem a prestiżem, przywilejami, statusem społecznym i rodzinnym w ujęciu historycznym i odniesieniu do współczesnej sytuacji – autorytet versus idol?

O
1) M. Mead, Kultura i tożsamość, Warszawa 2000;
2) B. Fatyga, Młodość bez skrzydeł. Nastolatki w małym mieście, OBM, Warszawa 2001, str. 72-118.

U
1) M. Sińczuch, Wchodzenie w dorosłość w warunkach zmiany społecznej, Warszawa 2002, str. 132-137, 146-158, 159-162.

7. Mieszkanie – „klasowy” charakter

Dyskusja będzie dotyczyła wyglądu mieszkania, po którym można wnioskować o statusie społecznym właścicieli lub użytkowników, ponadto zastanowimy się czy można mówić o klasowym (i/lub warstwowym) charakterze dzielnic i ulic w wybranych dzielnicach Warszawy, o nowych trendach w zachowaniach osiedleńczych (idealne osiedle, dzielnica bohemy). Podstawą dyskusji będzie opis wybranego do obserwacji mieszkania z uwzględnieniem: lokalizacji, zagospodarowania przestrzeni (wewnątrz i na zewnątrz mieszkania), rodzaju i charakteru wnętrza, wystroju, zwyczajów domowników.

O
1) .E. Hall, Ukryty wymiar, Warszawa 2001, str. 131-144, 167-207;
2) A. Wallis, Socjologia wielkiego miasta, Warszawa 1967, str. 30-57;
3) J. Gądecki, Architektura i tożsamość. Rzecz o antropologii architektury, Wyd. Rolewski 2005, str. 126-130;
4) W. Rybczyński, Przestrzeń domu, intymność, prywatność, w: Antropologia kultury, A. Mencwel (red.), Warszawa 2005, str.187-96.

U
1) P. Trzeciak, Historia, psychika, architektura, Warszawa 1988, str. 220-227;
2) M. Czerwiński, Przemiany obyczaju, Warszawa 1969, str. 71-79;
3) R. Hoggart, Spojrzenie na kulturę robotniczą w Anglii, Warszawa 1976, str. 53-62, 84-99.

8. Zachowania przy stole – posiłek

Dyskusja będzie dotyczyła zmian w sposobach zachowania się przy stole w trakcie spożywania posiłków, zmian w codziennej diecie, preferowanej kuchni i miejscach spożywania posiłków w powiązaniu ze stratyfikacją społeczną, relacjami społecznymi, a także próby odpowiedzenia na pytanie czy współczesne posiłki mają „apollińskie” cechy biesiady staropolskiej czy „dionizyjskie” hulanki czasów saskich

O
1) N. Elias, Przemiany obyczajowości w kulturze Zachodu, Warszawa 1980, str. 111-136, 158-175;
2) C. Levi-Strauss, Trójkąt kulinarny, (w:) „Twórczość” Nr 2 z 1972 r.

U
1) J. Komorowska, Świąteczne zwyczaje domowe w wielkim mieście, Warszawa 1984, str. 63-85, 126-141;
2) R. Hoggart, Spojrzenie na kulturę robotniczą Anglii, Warszawa 1976, str. 53-62.

9. Świętowanie i tradycja

Dyskusja będzie dotyczyła roli tradycji i jej znaczenia w życiu osobistym, świętowania jako istoty uroczystości, wyłączenia zwykłego życia, uroczystości religijnej jako corocznego przedstawiania wydarzeń kosmicznych. Opis kolacji wigilijnej z uwzględnieniem rodzinnych zwyczajów i rytuałów pokaże nam tradycję jako realizację potrzeby posiadania cenionej przeszłości o znaczeniu metafizycznym, religijnym, estetycznym; Uwaga: ten warsztat najbardziej wkracza w prywatność – realizujemy go także po to aby przy okazji uświadomili sobie Państwo jak mogą się czuć osoby badane indagowane przez badacza w sprawach osobistych; jest to wobec tego również swoisty, praktyczny sprawdzian etyki i kultury badaczy;

O
1) J. Huizinga, Homo ludens, Warszawa 1985;
2) J. Kurczewska (red.), Tradycja i nowoczesność, Warszawa 1984, str. 30-87;
3) M. Elide, Sacrum i profanym. O istocie religijności, Warszawa 1996, str. 69-74.

U
1) B. Ogrodowska, Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce, Warszawa 2001, str.236-240.

10. Impreza towarzyska

Dyskusja będzie dotyczyła próby zdefiniowania pojęcia impreza towarzyska, przedstawienia typologii imprez, schematu wybranej imprezy z uwzględnieniem roli muzyki, tańca, istotnych zwyczajów i rytuałów, a także odpowiedzenia na pytanie czy współczesna impreza to rodzaj potlachu. Odniesieniem teoretycznym dla interpretacji będzie koncepcja J. Huizingi – zabawy jako gry.

O
1) J. Huizinga, Homo ludens, Warszawa 1985;
2) Platon, Prawa, Warszawa 1960, w. 653d-657d, 658e-659c, 814e-816e;
3) Arystoteles, Polityka, Warszawa 1964, str. 338-341, 346-353.

U
1) R. Sulima, Antropologia codzienności, Kraków 2000, str. 93-115;
2) K. Zamiara (red.) Kultura. Komunikacja. Podmiotowość. Szkice epistemologiczno-kulturoznawcze, Poznań 2005, str. 123-33.

11. „Wariaci” – zachowania nietypowe

Dyskusja będzie dotyczyła zachowań nietypowych prezentowanych przez osoby uznane za tzw. wariatów (ale nie osób chorych psychicznie); zastanowimy się jakie są współcześnie kryteria odróżniania ludzi normalnych i „wariatów”, jakie są kryteria oceny takich zachowań, kto i w jakim środowisku ustala normy, jakie zachowania i gdzie warto współcześnie prezentować czy (i w jakim sensie) „opłaca się” być wariatem. Odniesieniem teoretycznym będzie koncepcja R. Benedict opisująca ludzi przystosowanych i nieprzystosowanych oraz F. Znanieckiego kategoria ludzi zboczonych.

O
1) F. Znaniecki, Ludzie teraźniejszości a cywilizacja przyszłości, Warszawa 2001, str. 264-297;
2) R. Benedict, Wzory kultury, Warszawa 1966, str. 342-372;
3) A. Siciński (red.), Styl życia, koncepcje i propozycje, Warszawa 1976, str.205-239.

U
1) E. Fromm, Ucieczka od wolności, Warszawa 1993, str. 137-141.
2) E. Goffman, Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości, Gdańsk, 2005.

12. Rytuały medyczne – wizyta u lekarza

Dyskusja będzie dotyczyła stosunku do zdrowia i choroby, dbałości o kondycję psychiczną i fizyczną, popularności alternatywnych form leczenia, nowego stylu życia – zdrowego/ekologicznego. Próba opisu wizyty u lekarza powinna zostać przygotowana w oparciu o koncepcje E. Goffmana (dramaturgizacja zachowań, rytuały i aura tajemniczości jako celowe działania wywołujące lęk i dystans między lekarzem-aktorem a pacjentem-aktorem).

O
1) E. Goffman, Człowiek w teatrze dnia codziennego, Warszawa 1981, str. 60-74, 157-194;
2) A. Giddens, Socjologia, Warszawa 2004, str. 167-190.

13. Agresja – sposoby okazywania i sytuacje, w których występuje (albo funkcje „brzydkich wyrazów”)

Proponuję zająć się dyskusją na temat funkcji społecznych i kulturowych brzydkich wyrazów,; spróbujemy zastanowić się jakich sfer i dziedzin życia ludzkiego najczęściej dotyczą lub je opisują, w jakich sytuacjach i przez kogo są używane współcześnie (np. wyznania miłosne, język elit, język „nizin społecznych”.

O
1) A. Piotrowski, M. Ziółkowski, Zróżnicowanie językowe a struktura społeczna, Warszawa 1976, str. 112-125, 308-316;
2) A. Kacprzak, Język kobiet w aspekcie socjolingwistycznym, (w:) E. Durys (red.), Gender: wizerunki kobiet i mężczyzn w kulturze, Kraków 2005, str. 345-50;
3) J. Wasilewski, Chwalenie się jako element autoprezentacji mężczyzny, (w:) j.w., str. 353-63.

U
1) Słownik eufemizmów polskich, Warszawa 1998.

14. Rytmy codzienności – budżety czasu – przebieg doby

Dyskusja będzie dotyczyła zmian w odczuwaniu czasu, horyzontów czasowych, nowych sposobów odmierzania czasu, planowania czasu pracy i form spędzania czasu wolnego, rytualizacji dnia codziennego, zmian w codziennej aktywności.

O
1) E. Tarkowska, Czas w społeczeństwie, Problemy, tradycje, kierunki badań, Warszawa 1987, str. 141-156;
2) A. Siciński (red.), Styl życia, Przemiany we współczesnej Polsce, Warszawa 1978, str. 351-384.

U
1) E. Morin, Kultura czasu wolnego, (w:) A. Mencwel (red.), Antropologia kultury, Warszawa 2005, str.555-63.

15. Mieszanie się kultur – obce elementy w swojskim otoczeniu

Dyskusja będzie dotyczyła zmian, jakie zaszły w ostatnich dziesięcioleciach w kulturze polskiej, próby odpowiedzi na pytanie, w jakiej kulturze żyjemy: np.: w kulturze jarmarcznej, obnażania się czy pieniądza?

O
1) T. Veblen, Teoria klasy próżniaczej, Warszawa 1971; por. lektury do wykładu i egzaminu
2) N. Klein, No logo, Świat Literacki 2004, str. 147-159.

U
1) „Kultura Popularna” Nr 3/2004, Dziesięć przedmiotów (pop) kultury, www.kulturapopularna.pl

Brak komentarzy »

Brak komentarzy.

Kanał RSS z komentarzami do tego wpisu. TrackBack URL

Dodaj komentarz

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski Nowy Świat 69 00-927 Warszawa